Kolb'il Kyoklen Xjal twitz Paxil - WikiGuate

Kolb’il Kyoklen Xjal twitz Paxil

(Última actualización: febrero 27, 2015)

A Kolb’il Kyoklen Xjal twitz Paxil Procuraduría de los Derechos Humanos de Guatemala (PDH), jun tk’lojtib’il tnuk’b’il Paxil nka’yin tu’n kykub’ nimit Kyoklen Xjal twitz qtanam, tze’nkux ntq’uma’n Ttxukawb’il Qtanam Paxil. A tnejenel a twi’tzala Sergio Fernando Morales a tok ja’lo te Ajkolil Kyoklen Xjal twitz Paxil.
?Njayon Kolb’il Kyoklen Xjal tu’n kykub’ nimin kyoklen ex tu’n mina tz’ok k’ixb’in. Qe tkawb’il exjo tnuk’tib’il Qtanam Paxil il ti’j tu’n kykolin ti’j kyoklen xjal, tu’n tex kychiky’b’in, tu’n tkub’ kyka’yin tu’n mina chi kub’ yajin ex tu’nxix kyok oksit tze’nkux ntq’uma’n Kolb’il Kyoklen Xjal twitz Paxil (“Procuraduría de Derechos Humanos de Guatemala” (2010).

Taq’un

Atzan taq’un Kolb’il Kyoklen Xjal twitz Paxil, a tu’n tmojin ti’j tkyaqil kych’iyb’il xjal, tu’n tyek’in alkye tumil ja’tumil tu’n tpon kanin kyaq’un taq’unal tnam, sel tumil oksb’il kyyol ajchojil, k’amol kyyol kyxjalil kojb’il tib’aj kychwinqil ex yek’il tniqachil ja’chaq pon kanina tzaqpibil ex kyka’yb’in kyib’ xjal, tu’ntzan tb’ant kykolin kyib’ twitz ky’ixb’in tu’n juntl xjal mo tu’n jun k’lojtib’il.
Kab’e yol nq’onte tumil aq’untl ti’j Kyoklen Xjal ja’lo tu’n Kolb’il Kyoklen Xjal, aqe Kolb’il ex Ky’ixb’in.
Ti’j tnejil yol in el anq’ina tumil aq’untl tu’n tel kolit xjal twitz jun il ma tz’ok b’inchin junxitl ti’j mo tu’n tok tb’inchin. Atzin tkab’ yol nq’umante tumil qa il ti’j tu’n tok b’iyit ex tu’n tel klet jun xjal twitz tkyaqil il mo i’jb’il ex tu’n kychojin aj-ilil kyil.

Wiqb’il Kyoklen Xjal

At ox wiqb’il oklenb’il tu’n Kolb’il Kyoklen Xjal twitz Paxil ex aq’untl nxi b’inchin kyi’j tu’n kykub’ nimit.
Atzan tnejil wiq Kyoklen Xjal a Kyoklen Ajchojil ex qe Kyoklen Tumb’il: oklenb’aj ti’j chwinqil, ti’j tjunkub’il txmilal ex tnab’il xjal, ti’j ttzaqpib’il xjal, ti’j kolb’il tchwinqil xjal, ti’j juniky’bil twitz kawb’il, ti’j tzaqpib’il txim xjal, ti’j tojtzqib’il ex tnimb’il, ti’j ttzaqpib’il yol ex xim, ti’j we’b’il ex ti’j nimb’il kyja xjal, ti’j tzaqpib’il tu’n kyyekaj ex kyb’et xjal, ti’j junelb’il, ti’j ttanamil, tu’n tok meje ex tu’n tkub’ tb’inchin tjaxjal, tu’n tten yolil ti’j tchwinqil ttanam, tu’n tsk’o’n ex tu’n tjaw sk’o’n te taq’unal tanam, tu’n tok te tajlal ex tu’n tokx toj jun tumb’il k’lojtib’il ex tu’n tten toj kyoj sk’ob’il kye ajkawil tu’n tnam.
Atzan tkab’ wiq Kyoklen Xjal aqe oklen pwaqb’il, oklen xjal ex oklen anq’ib’il.
Aqe oklen pwaqb’il kye xjal lu’n: at kyoklen xjal ti’j kyetzb’il (kyjunalx ex chmob’il kyib’ ti’j) ex ti’j kolb’il kypwaq.

Aqe oklen xjal lu’n: at kyoklen xjal ti’j kyniky’b’il mo kywa, kyaq’un (juniky’ ex akux twi’ tk’u’j mo chojb’il aq’untl, at ujlab’il ti’j, b’a’n tu’n tokx toj k’lojtib’il kye aq’unal, ti’j takpil aq’untl tu’n tpon kyoklen), ti’j kolb’il tchwinqil tnam, ti’j q’anb’il, ti’j kyja ex ti’j xnaq’tzb’il. Atzan qe oklen anq’ib’il lu’n: at kyoklen xjal tu’n kyanq’in ti’j kyanq’ib’il toj kytanam, tu’n kyokb’in ojtzqib’il ex ti’j ojtzqib’il xpichb’il, tz’ib’imaj ex b’a’ntzb’il.
Atzan toxin wiq Kyoklen Xjal aqe Kyoklen Tnam mo Onb’il Oklen. Aqe kyoklen tnam lu’n: at kyoklen tnam ti’j numb’il, ti’j tch’iyb’il kypwaq, ti’j joyb’il tumil kychwinqil, ti’j jun tb’anil tenb’il, ti’j tetzb’il xjal twitz tx’otx’ ex ti’j onb’il ti’j tchwinqil xjal twitz tx’otx’.

Ajkolil Kyoklen Xjal

Ajo Ajkolil Kyoklen Xjal, jun Ajchq’o’n tu’n Tk’lojb’inchkawb’il Qtanam Paxil te kolil kyi’j Kyoklen Xjal ate’kux toj Ttxukawb’il Qtanam Paxil, Tjunkub’il Q’umab’il Kyoklen Xjal ex Qe tx’olb’il ex Yolb’in Kyxoltnamyil oksinqe ex tziyinqekub’ tu’n qtanam Paxil.
Aqe xjal tu’n kyjaw sk’et te Ajkolil il ti’j tu’n tpon kyyek’in tb’anil kyaq’un tze’nx jun Tkawil Nim K’lojb’il ti’j Junelb’il twitz Paxil, ex Ex ntq’uma’n, qa aqex kolb’il toklen kye ajb’inchkawb’il toj Tk’lojb’inchkawb’il Qtanam Paxil. Atzan pon sk’o’n, minlay tz’ok q’oyit juntl tiqitz twitz tanam. Njaw sk’o’n tu’n K’lojb’inchkawb’il noq te jwe’ ab’q’i. Tu’n tkanb’in toj sk’ob’il, il ti’j tu’n tjapon kab’e ox el junkub’ kyb’aj ajb’inchkawb’il ti’j kyxol kykyaqil ajb’inchkawb’il, toj jun chmob’il noq teku a. Atzan tu’n tetz sk’eta kyxoljo oxe xjal kchi tzajel tjayo’n Chq’ob’il ti’j Kyoklen Xjal toj K’lojb’inchkawb’il, toj junk’al laj q’ij (30) amb’il, nxi qe tajlet tojo q’ij aj tokx q’o’n tu’jil kyb’i.

Chitzan tqanil njatz yolin toj na’b’il ti’j “Procuraduría de los Derechos Humanos de Guatemala” (2010), qa a Gonzalo Menéndez de la Riva ok te tnejil Ajkolil Kyoklen Xjal twitz Paxil. Jaw sk’o’n toj oxlaj tajlal twajxaqin txjawil kyajq’o b’elajlajk’al wuq ab’q’i (4.jpg 19.jpg 7.jpg = 1987) ex xi q’o’n toklen toj wajxaqlaj tajlal q’ij te ax xjawjo. Toj kyajq’o b’elajlajk’al b’elaj ab’q’i (4.jpg 19.jpg 9.jpg = 1989) tkub’ tq’o’n tu’jil tu’n tel ti’j aq’untl, kub’ tchiky’b’in qa ax otaq kub’ ximinte. Atzan tqanil etz kyu’n aq’pil tqanil, qa otaq tz’etz ti’n tib’ ti’j aq’untl tu’n tpajo minti’ mojb’il tu’n tnejenel qtanam a twi’tzala Vinicio Cerezo tokxtaq te amb’il ikyjo. “Procuraduría de los Derechos Humanos de Guatemala”, (2010). A twi’tzala Méndez de la Riva jun ajxnaq’tzaltaq ti’j Oklenj ti’j Kawb’il il toj K’loj Xnaq’tzb’il ti’j Ojtzqib’il Kawb’il ex Tnam toj Majaxnaq’tzb’il San Carlos.
Ajo ajkolil Ramiro de León Carpio ok sk’o’n te tkab’ nejenel ex ok q’o’n toklen toj tkab’laj txjawil kyajq’o b’elajlajk’al kab’ ab’q’i (4.jpg 19.jpg 2.jpg = 1982), tu’n tpon tzqetjo amb’il lajo’ntaq tu’n Menéndez de la Riva. Ex ax jaw sk’o’n juntl majl tu’n Tk’lojb’inchkawb’il Qtanam Paxil toj kyajq’o b’elajlajk’al kab’laj (4.jpg 19.jpg 12.jpg = 1992), me b’e’x ok takpaj taq’un toj jwe’ tajlal wuq tajlal txjawil kyajq’o b’elajlajk’al oxlaj ab’q’i (4.jpg 19.jpg 13.jpg = 1993), tej ttzaj q’olb’in tu’n Aq’pil Kawb’il tu’n tokx te Tnejenel Qtanam Paxil, te txel Jorge Serrano Elías.

Atzan tq’uqb’il de León Carpio kyij ten, a Ma’ ti’j Oklenj, Jorge Mario García Laguardia ok sk’on te txel. Atzan toxin Aq’unal tij Kyoklen Xjal twitz Paxil okx toj twuqin txjawil kyajq’o b’elajlajk’al oxlaj ab’q’i (4.jpg 19.jpg 13.jpg = 1993) ex japon b’aj amb’il tu’n a lajontztaq tu’n tnejnin toj kyajq’o b’elajlajk’al wuqlaj ab’q’i (4.jpg 19.jpg 17.jpg = 1997).
A Ma’ Julio Arango Escobar tnejil Aq’unal ti’j Kyoklen Xjal twitz Paxil a japon b’aj amb’il tu’n ti’j toklen, tzaj qe toj b’elajlaj tajlal twajxaqin txjawil kyajq’o b’elajlajk’al wuqlaj ab’q’I (4.jpg 19.jpg 17.jpg = 1997) ex pon b’aj toj junk’al tajlal twajxaqin txjawil jwe’q’o kab’ ab’q’I (5.jpg 0.jpg 2.jpg = 2002).
Atzin te twi’tzala Sergio Fernando Morales Alvarado, a tjwe’yin Aq’unal ti’j Kyoklen Xjal twitz Paxil (a tkab’ xjapon b’aj amb’il tu’n ti’j toklen) ex b’e’x ok sk’o’n juntl majl tu’n Tk’lojb’inchkawb’il Qtanam Paxil toj junk’al tajlal txjawil jwe’q’o wuq ab’q’i (5.jpg 0.jpg 7.jpg = 2007). Atzan amb’il lajo’n tu’n ja’lo, pon b’aj toj junk’al tajlal twajxaqin txjawil jwe’q’o kab’laj ab’q’i (5.jpg 0.jpg 12.jpg = 2012).

Kolb’il Kyoklen Xjal

Ajo Kolb’il Kyoklen Xjal at b’elaj pa’b’inte ti’b’ te kolil ti’j junjun wiq xjal: Kolb’il ti’j Tijxjalxix, Kolb’il Tumil Ttxolil ex Xtanb’inxjal, Kolb’il ti’j Qya mo Xu’j, Kolb’il ti’j Aq’unal, Kolb’il Mya’b’an Xjal, Kolb’il Kye K’wal ex Ku’xin, Kolb’il kye Ajb’etin, Kolb’il Kytanam Qxjalil ex Kolb’il Twitz Tx’otx’ ex Ajb’ajsil.

Glosario bilingüe

  • Ajkolil Kyoklen Xjal twitz Paxil = Procurador de Derechos Humanos de Guatemala
  • Ajchq’o’n = Comisionado
  • Tk’lojb’inkawb’il Qtanam Paxil = Congreso de la República de Guatemala
  • Kyoklen Xjal = Derechos humanos
  • Ttxukawb’il Qtanam Paxil = Constitución Política de la República de Guatemala
  • Tx’olb’il kyxoltnamyil = Tratados intenacionales
  • Kolb’il Kyoklen Xjal Twitz Paxil = Procuraduría de los Derechos Humanos de Guatemala
  • K’lojkolil Ttxukawb’il = Corte de Constitucionalidad
  • Tnim K’lojb’il Sk’ob’il = Tribunal Supero Electoral
  • Tkawil Nim K’loj ti’j Junelb’il = Magistrado de la Corte Suprema de Justicia
  • Chq’ob’il ti’j Kyoklen Xjal toj K’lojb’inchkawb’il = Comisión de Derechos Humanos del Congreso
  • Sk’ob’il = Selección
  • K’lojtib’il = Institución
  • Oklen xjal = Derechos civiles
  • Oklen pwaqb’il = Derecho económicos
  • Oklen anq’ib’il = Derecho cultural
  • Ajchojil = Ciudadano

Referencias bibliográficas

Categorías

¿Te ha gustado? Comparte este artículo

La educación de Guatemala te necesita

Durante los últimos nueve años, desde nuestra fundación en 2009, hemos llevado artículos educativos e información valiosa a millones de guatemaltecos.

En casi una década de vida, Wikiguate ha recibido el apoyo de diversos miembros de la sociedad local y actores internacionales para nacer y establecerse como un sitio de referencia sobre Guatemala.

Ahora te necesitamos a ti también, para seguir creando y editando información y artículos educativos para satisfacción de la población guatemalteca. Nuestro país es una de las cinco naciones más violentas del mundo y con los índices más bajos de desarrollo humano del continente. Solamente la educación nos hará salir adelante.

Apoya a Wikiguate

Pago Seguro